Türkiye toplu mezar kavramını son iki haftada Bitlis’in Mutki İlçesi’nde süren kazılarla hatırladı. Oysa Türkiye’nin yakın tarihinde böylesi toplu mezarlar ilk değil... 1989 yılında Siirt’teki Kasaplar Deresi’nde çok sayıda cesedin ortaya çıkarılmasıyla başlayan sürecin son halkası Mutki oldu. Siirt, Bingöl, Diyarbakır, Tatvan, Başkale, Ağrı kazılan ya da kazılmayı bekleyen toplu mezarların en çok bulunduğu yerler.

Türkiye, PKK’nın silahlı mücadeleye başladığı 1984 yılı ile özellikle 1999 yılına kadar geçen 15 yıllık süreçte binlerce insanını yitirdi. İnsanlar işkencelerle, yargısız infazlarla öldürüldü, binlerce köy boşaltıldı. Bu süreçte bir de çatışmalarda öldürülüp cesetleri bulunmayan PKK’lılar ve ortadan kaybolup haber alınamayan sivillerin gömüldüğü toplu mezarlar gerçeğiyle karşılaştı ülke. Bu korkunç gerçek Bitlis’in Mutki İlçesi’nde ortaya çıkarılan toplu mezarla bir kez daha Türkiye’nin gündemine geldi.

İlki 1989’da bulundu

Toplu mezarlar gerçeği, Türkiye’nin gündemine ilk kez 1989’da girdi. Siirt’e bağlı Nevala Kasaba’da (Kasaplar Deresi) çok sayıda ceset bulundu. 5 Temmuz 2002 tarihinde ise, Türkiye toplu mezarlar gerçeğiyle bir kez daha sarsıldı. Batman’ın Sason İlçesi’ne bağlı Heybeli (Tanze) Köyü Mezrası’nda bulunan toplu mezar, çatışmalar döneminin karanlıkta kalan gerçeğini gün ışığına çıkardı.Toplu mezarları kamuoyu gündeminin en üst sıralarına tırmandıran ise hiç kuşkusuz Kulp oldu. taraf